Hidden Heritage

Projekt realizowany w latach 2023-25 przez Fundację Arton (Polska), Moravská galerie v Brně (Czechy, www.moravska-galerie.cz), Technická univerzita v Košiciach (Słowacja, www.fu.tuke.sk), Trance Balance Kft (Węgry, www.acbgaleria.hu) odnosi się do tego, jak wiele cennych dzieł sztuki i ważnych materiałów źródłowych powstałych ok. 1960-1980 pozostaje niedostępnych dla odbiorców i badaczy i jest narażonych na zniszczenie.

Dotyczy to zwłaszcza dorobku pokolenia artystów urodzonych w czasie II wojny światowej i tuż po niej, którzy często tworzyli dzieła efemeryczne i nie przywiązywali większej wagi do ich rozpowszechniania. Przedstawiciele tej generacji w dużej mierze skupiali się na samym procesie tworzenia, często kosztem komercjalizacji swojej twórczości czy zabezpieczenia prac i archiwów, przez co wielu z nich nie tylko nigdy nie zaistniało w oficjalnym dyskursie sztuki, ale nie zadbali o swoje dzieła i o zapewnienie im należytej konserwacji. Negatywną konsekwencją tej sytuacji jest nieobecność wielu wybitnych artystek i artystów w świadomości odbiorców i badaczy sztuki.

Jednocześnie wiele cennych dzieł, wciąż można odnaleźć w pracowniach artystów lub ich prywatnych mieszkaniach i domach, które często pełniły funkcję pracowni. To właśnie te przestrzenie są przedmiotem zainteresowania organizacji realizujących wspólnie projekt Ukryte Dziedzictwo. Poprzez niego, chcielibyśmy udostępnić tego typu materiały odbiorcom, chcielibyśmy określić metody opieki nad takimi zasobami, wypracować dobre praktyki pracy z tego typu materiałami wśród wielu typów instytucji kultury i artystów oraz ich spadkobierców.

Naszym celem jest również dokumentacja prywatnych pracowni artystycznych jako miejsc kluczowych dla pola i sektora kultury. Zdigitalizowane i opracowane materiały znajdziesz na www.forgottenheritage.eu

Projekt jest współfinansowany przez rządy Czech, Węgier, Polski i Słowacji poprzez Granty Wyszehradzkie z Międzynarodowego Funduszu Wyszehradzkiego. Misją funduszu jest promowanie idei zrównoważonej współpracy regionalnej w Europie Środkowej.
Więcej o wybranych archiwach opracowanych w ramach naszego projektu:

Hanna Orzechowska: https://youtu.be/65kgKq-O4Zw

Anna Buczkowska: https://youtu.be/t-9M3PtLbRk

Janina Węgrzynowska: https://youtu.be/HRcKzU56R8A

Lujza Gecser: https://www.youtube.com/watch?v=AZmc_-hAJWk

Katalin Ladlik: https://www.youtube.com/watch?v=RC750-5AUGs&t=98s

Károly Hopp-Halász: http://youtube.com/watch?v=FbTG1tHo4yU&t=9s

Visegrad Fund: www.visegradfund.org

W ramach projektu „Ukryte dziedzictwo. Pracownie artystek i artystów z krajów Grupy Wyszehradzkiej on-line” Fundacja Arton wraz z instytucjami partnerskimi: Moravská galerie v Brně (Czechy, www.moravska-galerie.cz), Technická univerzita v Košiciach (Słowacja,www.fu.tuke.sk), Trance Balance Kft (Węgry, www.acbgaleria.hu) zaprasza do uczestnictwa w konferencji poświęconej szeroko rozumianej problematyce związanej z opieką nad prywatnymi archiwami artystek i artystów, która odbędzie się 24 października 2024 r. (on-line). Przedmiotem szczególnej troski badaczy i archiwistów oraz instytucji kultury powinny być obecnie przede wszystkim materiały tworzone i gromadzone przez twórczynie i twórców urodzonych w latach 30. i 40. XX w. To one są bowiem najbardziej narażone na rozproszenie i zniszczenie – pokolenie ich twórców nie zawsze ma możliwość przekazania komukolwiek swojego artystycznego dorobku. Trzeba też zauważyć, że najważniejszymi źródłami informacji o tych zasobach, o materiałach i pracach, które w nich zgromadzono, są ich twórcy, związani z nimi nieomal organicznie. O ile nie zachowamy ich wiedzy, stracimy cenny zasób kulturowy.
Angielski termin „estate” nie ma swojego znaczeniowego odpowiednika np. w języku polskim. Zamiast niego używamy zwykle mało precyzyjnego terminu „archiwum”, który pierwotnie nie oznaczał zbioru znajdującego się w rękach osoby prywatnej. Ten swoisty terminologiczny brak wskazuje, że problem artystycznych spuścizn wymaga namysłu i pracy. Wymaga go w ogóle, a w Europie Środkowo-Wschodniej w szczególności.
Tego rodzaju zasoby dopiero stosunkowo niedawno zostały zauważone w naszym regionie jako ważny element pola kultury. W ramach projektu „Ukryte dziedzictwo…” archiwizujemy materiały znajdujące się w prywatnych rękach twórców lub ich spadkobierców, digitalizujemy je i upowszechniamy on-line, ale także przyglądamy się miejscom ich przechowywania, widząc w nich ważne punkty na mapie kultury naszego regionu. Staramy się również wymieniać doświadczeniami w zakresie praktyki pracy z tego rodzaju materiałami, wypracowywać najlepsze metody postępowania z obiektami, ale także z historiami, które się z nimi wiążą.

Zadajemy pytania o to:
– w jaki sposób trwale i efektywnie można zabezpieczyć dany zasób;
– jak wesprzeć artystów i ich spadkobierców w procesie zachowania tych zasobów;
– w jaki sposób można najlepiej dokumentować miejsca ich przechowywania oraz dbać o nie jako o cenne zasoby kulturowe;
– czy możemy wypracować własną, adekwatną terminologię ich dotyczącą.
Niniejsza konferencja służy wymianie wiedzy i praktyki w tym zakresie. Zapraszamy na nią osoby, które na co dzień spotykają się w swojej pracy z archiwami artystów, opracowują je i upowszechniają wiedzę na ich temat, aby wypracować katalog dobrych praktyk archiwalnych w zakresie dziedzictwa twórców wizualnych.

Wydarzenie odbywa się zdalnie. Zachęcamy do rejestracji pod adresem: arton@fundacjaarton.pl

PROGRAM SYMPOZJUM:
hidden_visegrad_heritage_program.pdf

Zobacz wszystkie wystąpienia: https://www.facebook.com/story.php?story_fbid=950919210397383&id=100064379391746&_rdr

Projekt jest współfinansowany przez rządy Czech, Węgier, Polski i Słowacji poprzez Granty Wyszehradzkie z Międzynarodowego Funduszu Wyszehradzkiego. Misją funduszu jest promowanie idei zrównoważonej współpracy regionalnej w Europie Środkowej.

17 kwietnia 2025 r. o godz. 18.00 zapraszamy na otwarcie wystawy „Argentyński eksperyment: CAyC i CSSR", które odbędzie się w Morawskiej Galerii w Brnie (Husova 18, Brno, Republika Czeska)

Kuratorzy: Ondřej Chrobák, Pavel Kappel, Jana Písaříková

Więcej informacji: https://moravska-galerie.cz/vystavy/vystavni-intervence-ve-stale-expozici-argentinsky-experiment-cayc-a-cssr/

W 1968 r. artysta, teoretyk i przedsiębiorca Jorge Glusberg założył w Buenos Aires progresywną instytucję Centro de Arte y Comunicación (CAyC). Nowatorskim „geopolitycznym” aspektem działalności CAyC było podjęte przez niego rozwijanie współpracy nie tylko z podmiotami na Zachodzie, ale także z krajami bloku wschodniego - w szczególności z Czechosłowacją, Węgrami i Polską - a także z „autonomiczną” Jugosławią. Jorge Glusberg miał ambitny plan, aby stworzyć sieć artystyczną, która połączyłaby Europę Wschodnią i globalne Południe, i która stanowiłaby przeciwwagę dla dominującej narracji sztuki zachodniej.

W kontekście czechosłowackim nawiązał kontakt z profesorem Pavlem Štěpánkiem, absolwentem uniwersytetu i asystentem w Galerii Narodowej. Innym kontaktem Glusberga był Jiří Valoch, którego prace w dziedzinie poezji wizualnej były prezentowane na międzynarodowych wystawach poezji eksperymentalnej na całym świecie, w tym w Argentynie (La Exposición Internacional de Novísima Poesía/69). W 1971 r. wielu czechosłowackich artystów wzięło udział w wystawie Arte de Sistemas, w której wzięli udział nie tylko lokalni argentyńscy artyści neoawangardowi, ale także powiązana z nimi międzynarodowa społeczność artystyczna

Wystawa zaprezentuje kolekcję graficznych folio argentyńskich autorów działających w ramach CAyC, które zostały wystawione w 1971 roku przez prof. Štěpánka na wystawie „Argentyński konstruktywizm” w Galerii Benedikta Rejta. Będzie również „symboliczną” rekonstrukcję czechosłowackiego wkładu w wystawę „Arte de Sistemas” opracowaną na podstawie kolekcji materiałów i dzieł sztuki związanych z CAyC. Komunikacja między CAyC a poszczególnymi lokalnymi scenami artystycznymi jest jednym z najbardziej interesujących zjawisk w polu międzynarodowych relacji powojennego świata sztuki.

Projekt jest współfinansowany przez rządy Czech, Węgier, Polski i Słowacji poprzez Granty Wyszehradzkie z Międzynarodowego Funduszu Wyszehradzkiego. Misją funduszu jest promowanie idei zrównoważonej współpracy regionalnej w Europie Środkowej.

Fot. Argentina experiment: CAyC and ČSSR, curators: Jana Písaříková, Pavel Kappel, Ondřej Chrobák, photo: Martin Cáb, Jiří Valoch's Archive and Collection, Moravian gallery in Brno, 17. 4. - 30. 9. 2025 

Zapraszamy do zapoznania się z publikacją 'Hidden Heritage: Visegrad Artists' Estates and Archives', która powstała w ramach projektu 'Hidden Visegrad Heritage: Artists' Studios On-Line'.
E-book jest jednym z rezultatów konferencji poświęconej szeroko rozumianej problematyce związanej z opieką nad prywatnymi archiwami artystek i artystów, która odbyła się 24 października 2024 r.
Przedmiotem szczególnej troski badaczy i archiwistów oraz instytucji kultury powinny być obecnie przede wszystkim materiały tworzone i gromadzone przez twórczynie i twórców urodzonych w latach 30. i 40. XX w. To one są bowiem najbardziej narażone na rozproszenie i zniszczenie – pokolenie ich twórców nie zawsze ma możliwość przekazania komukolwiek swojego artystycznego dorobku. Trzeba też zauważyć, że najważniejszymi źródłami informacji o tych zasobach, o materiałach i pracach, które w nich zgromadzono, są ich twórcy, związani z nimi nieomal organicznie. O ile nie zachowamy ich wiedzy, stracimy cenny zasób kulturowy.
Angielski termin „estate” nie ma swojego znaczeniowy nie ma odpowiednika np. w języku polskim. Zamiast niego używamy zwykle mało precyzyjnego terminu „archiwum”, który pierwotnie nie oznaczał zbioru znajdującego się w rękach osoby prywatnej. Ten swoisty terminologiczny brak wskazuje, że problem artystycznych spuścizn wymaga namysłu i pracy. Wymaga go w ogóle, a w Europie Środkowo-Wschodniej w szczególności.
Tego rodzaju zasoby dopiero stosunkowo niedawno zostały zauważone w naszym regionie jako ważny element pola kultury. W ramach projektu „Ukryte dziedzictwo…” archiwizujemy materiały znajdujące się w prywatnych rękach twórców lub ich spadkobierców, digitalizujemy je i upowszechniamy on-line, ale także przyglądamy się miejscom ich przechowywania, widząc w nich ważne punkty na mapie kultury naszego regionu. Staramy się również wymieniać doświadczeniami w zakresie praktyki pracy z tego rodzaju materiałami, wypracowywać najlepsze metody postępowania z obiektami, ale także z historiami, które się z nimi wiążą.

W ramach publikacji staramy się odpowiedzieć na pytania:
– w jaki sposób trwale i efektywnie można zabezpieczyć dany zasób;
– jak wesprzeć artystów i ich spadkobierców w procesie zachowania tych zasobów;
– w jaki sposób można najlepiej dokumentować miejsca ich przechowywania oraz dbać o nie jako o cenne zasoby kulturowe;
– czy możemy wypracować własną, adekwatną terminologię ich dotyczącą.

Osoby autorskie:
Kata Balázs, Polana Bregantová, Katarína Bajcurová, Markéta Čejková, Gabriela Garlatyová, Richard Kitta, Róna Kopeczky, Tomas Marusiak, Luiza Nader, Jana Písaříková, Agnieszka Popiel, Tomasz Popiel, Wiktoria Szczupacka
Redakcja: Marika Kuźmicz
Współpraca: Adam Parol
Projekt i skład: Kacper Greń
Korekta: Barry Keane

Projekt jest współfinansowany przez rządy Czech, Węgier, Polski i Słowacji poprzez Granty Wyszehradzkie z Międzynarodowego Funduszu Wyszehradzkiego. Misją funduszu jest promowanie idei zrównoważonej współpracy regionalnej w Europie Środkowej.

Publikacja do pobrania:**
hidden_heritage_visegrad_artists_2025_spreads.pdf