Jej Herstoria. Warsztaty towarzyszące wystawie Małgorzaty Rittersschild „Jaszczurka oznacza krótkotrwałe szczęście”

Jej Herstoria. Warsztaty towarzyszące wystawie Małgorzaty Rittersschild „Jaszczurka oznacza krótkotrwałe szczęście”

Jej Herstoria to trzydniowe warsztaty poświęcone Małgorzacie Rittersschild, artystce-malarce związanej z nurtem nowej ekspresji lat 80., której twórczość i biografia pozostają w dużej mierze nieopracowane i wciąż niedostatecznie obecne w polskiej historii sztuki. Celem warsztatów jest przywracanie pamięci o artystkach oraz praktyczne ćwiczenie metod dokumentowania twórczości kobiet z wykorzystaniem narzędzi historii mówionej i pracy z materiałami źródłowymi.

Punktem wyjścia dla naszej refleksji jest twórczość Kuki Rittersschild – zarówno ta powstała w okresie jej aktywności artystycznej w latach 80., jak i zapisy z ponad dwóch dekad „milczenia” twórczego: szkicowniki, notatki, materiały archiwalne, oraz najnowsze prace powstałe po powrocie do zawodu artystki w 2018 roku. Program warsztatów obejmuje spotkania z badaczkami i badaczami sztuki– drą Mariką Kuźmicz, drem Piotrem Słodkowskim i Agnieszką Szewczyk – a także bezpośrednie spotkanie z samą artystką.

W ramach warsztatów osoby uczestniczące:
- poznają podstawowe zasady opracowywania archiwów artystycznych;
- dowiedzą się, jak tworzyć i prowadzić wywiady w nurcie historii mówionej;
- wezmą udział w realizacji dokumentacyjnego materiału filmowego.

Plan warsztatów:

22.08.2025 piątek, godz. 17.00, Fundacja Arton, ul. Foksal 11/4, Warszawa

17.00–18.00 – Wprowadzenie
wprowadzenie do warsztatów;
przedstawienie działalności Fundacji Arton;
oprowadzenie po wystawie Małgorzaty Kuki Rittersschild.
Warsztat archiwistyczny – Marika Kuźmicz, Adam Parol
Spotkanie będzie wprowadzeniem do ogólnych zasad opracowania materiałów archiwalnych i zasobów archiwalnych, przybliży problematykę udostępniania archiwów (m.in. w kontekście organizacji wystaw, redakcji publikacji, produkcji filmów). Osoby uczestniczące zapoznają się z bazą online ‘Forgotten Heritage’, w której Fundacja Arton od 2018 r. udostępnia archiwa artystek i artystów.
18.00–20.00 – Spotkanie z drem Piotrem Słodkowskim
Wprowadzenie do metody poznawczo-badawczej historii mówionej

Piotr Słodkowski – historyk sztuki, adiunkt w Akademii Sztuk Pięknych w Warszawie. Autor książek Modernizm żydowsko-polski. Henryk Streng / Marek Włodarski a historia sztuki („Nowa Humanistyka”, Instytut Badań Literackich PAN, 2019), Klimat odwilży. Obrazy Marka Oberlandera (słowo/obraz terytoria, 2024) oraz Polish Modernism and Jewish Identity: The Art of Henryk Streng, 1924–1960 (Bloomsbury Academic, 2025), a także redaktor naukowy kilku tomów, między innymi The History of Art in Poland and the Holocaust (z Luizą Nader, „Miejsce”, Akademia Sztuk Piȩknych w Warszawie, 2020) oraz Was Socialist Realism Global? Modernism, Soc-Modernism, Socially Engaged Figuration (z Magdą Lipską, Muzeum Sztuki Nowoczesnej w Warszawie, 2023). Finalista Nagrody Naukowej POLITYKI 2019 i laureat w Konkursie im. Majera Bałabana (2020). Interesuje się polską sztuką XX wieku w perspektywie współczesnej myśli humanistycznej. Wraz z Waldemarem Baraniewskim, Magdaleną Drągowską i Luizą Nader jest współtwórcą pięcioletniego projektu realizowanego w MSN “Historie Mówione Nowoczesności”.

Historia mówiona (ang. oral history) – transdyscyplinarna metoda badawcza polegająca na rejestrowaniu, przechowywaniu i analizie relacji ustnych osób, które były świadkami lub uczestnikami określonych wydarzeń historycznych. Oral history służy tworzeniu wywiadów narracyjnych, które mają dać niesterowaną i nieprzerwaną opowieść o życiu i doświadczeniach rozmówcy. Relacje zbierane są najczęściej w formie audio lub audio-wideo, funkcjonują także jako wierne transkrypcje. Metoda historii mówionej jest chętnie wykorzystywana w socjologii, historii, antropologii, historii sztuki. Wzbogaca badania historii społecznej i studiów pamięciowych (memory studies). Służy wydobywaniu pamięci tych grup społecznych, które były pomijane w oficjalnych narracjach, np. kobiet, mniejszości etnicznych lub seksualnych, robotników czy osób z marginesu społecznego. Oral history nie tylko dokumentuje wspomnienia, lecz także pozwala je zrozumieć, gdyż dostarcza narzędzi do ich pogłębionej analizy i interpretacji.

23.08.2025 sobota, godz. 11.00, Pracownia Małgorzaty Rittersschild,
ul. Puławska 28 m. 53

Małgorzata Rittersschild – artystka, malarka. Studiowała w pracowni prof. Stefana Gierowskiego na Wydziale Malarstwa Akademii Sztuk Pięknych w Warszawie (1979–1984). W latach 80. współtworzyła środowisko artystyczne polskiej nowej ekspresji. Brała udział w pierwszych formacyjnych wystawach Gruppy: Las, góra, a nad górą chmura (BWA w Lublinie, 1983) i Tylko dzisiaj wieczorem kochanie (BWA w Lublinie, 1985). W latach 90. zawiesiła działalność artystyczną na ponad dwie dekady, pracując zarobkowo m.in. jako ilustratorka, graficzka, stylistka, tłumaczka, redaktorka, nauczycielka i arteterapeutka. W tym czasie stworzyła kilkadziesiąt szkicowników-notatników. W 2018 roku powróciła do zawodu artystki.

Spotkanie z Małgorzatą Kuką Rittersschild
rozmowa wstępna z artystką i zapoznanie z artystycznym archiwum;
przechowywanym w pracowni, ćwiczenie z opisu dzieła sztuki;
opracowanie konstrukcji wywiadu i spisanie pytań.

14.00–16.00 – Przerwa
16.00 – Nagranie wywiadu filmowego z Kuką Rittersschild
z udziałem operatora filmowego

14.09.2025, niedziela, godz. 11.00

Spotkanie z Agnieszką Szewczyk
Każda herstoria jest indywidulana, a jej niezbywalnym komponentem jest biografia. Badania biograficzne w połączeniu z badaniami archiwów są kluczowe, zwłaszcza w perspektywie pracy nad twórczością artystek. Na podstawie doświadczenia tworzenia archiwów i pracy w nich, odnosząc się do pracy nad archiwum i spuścizną Teresy Pągowskiej, zastanowimy się jak dalej pracować z twórczością Małgorzaty Rittersschild. W jaki sposób, na podstawie tych nowych badań, możemy budować narracje przywracającą i wpisującą sztukę Rittersschild w szerszy kontekst sztuki lat 80. nie zatracając przy tym jej indywidualnego doświadczenia.

Agnieszka Szewczyk – historyczka sztuki, kuratorka, autorka i edytorka publikacji. Zajmuje się sztuką po II wojnie światowej ze szczególnym uwzględnieniem problematyki archiwów sztuki i biografii artystów. Interesuje się także historią projektowania graficznego.
Obecnie zajmuje się twórczością i biografią Teresy Pągowskiej.
Kuratorka i autorka katalogów m.in.: Ryszard Stanisławski. Muzeum Otwarte (CSW Zamek Ujazdowski), Włodzimierz Pawlak. Autoportret w Powidokach (Zachęta Narodowa Galeria Sztuki, Warszawa), Włodzimierz Borowski. Siatka czasu (Muzeum Sztuki Nowoczesnej w Warszawie), Możliwość rzeźby. Pracownia Jerzego Jarnuszkiewicza (Salon Akademii, Warszawa), Byłem czego i wam życzę. Henryk Tomaszewski (Zachęta Narodowa Galeria Sztuki, Warszawa), Zaraz po wojnie (Zachęta Narodowa Galeria Sztuki, Warszawa), Przestrzeń niewysłowiona. Jerzy Sołtan, Lech Tomaszewski, Andrzej J. Wróblewski (Zachęta Narodowa Galeria Sztuki, Warszawa), Teresa Pagowska. Shadow Self (Thaddaeus Ropac, London) i innych.
Przez większość swojej zawodowej pracy związana z Muzeum Akademii Sztuk Pięknych w Warszawie, obecnie z Fundacją Jacka Sempolińskiego i powstającą Fundacją Teresy Pągowskiej i Henryka Tomaszewskiego.


Projekt współfinansuje m.st. Warszawa
Sfinansowano ze środków Fundacji Artystyczna Podróż Hestii.
Partner Fundacja Artystyczna Podróż Hestii i STU ERGO Hestia S.A.